Ayı, boğa, tilki ve koyunlar :)

(Sn.Murat ÖZKAYA'dan alıntıdır.)

Borsanın klasik iki kahramanı ayı ve boğa! İkisi de ayrı iki yatırımcı psikolojisini temsil ediyor. Peki koyunları, tilki ve akıllı parayı tanıyor musunuz? Nasıl tuzağa düşürdüklerini biliyor musunuz? Hangi kategoriye girdiğinizi öğrenmek istiyor musunuz?

Pençesini yukardan aşağı doğru vurduğu için ayı; düşüşü, boynuzunu rakibine karşı aşağıdan yukarı doğru salladığı için boğa ise yükselişi temsil eder. Ve bu iki yatırımcı tipi sık sık karşı karşıya gelirler. Ve en büyük özellikleri sık sık tuzak kurmalarıdır. Ayı tuzağı ve boğa tuzağı genelde teknik analizde kullanılır. Grafikler üzerinde küçük hareketler oluşur. Aşağı bir piyasa küçük bir yukarı hareket yapar ve piyasa buradan yukarı döndü mesajı verir. Bu da genelde uzun süre aşağı giden piyasalarda ya da yatay bir hareket başladığı bir dönemde yaşanır. Grafiğe bakıldığında yatay hareket bitti tekrar yukarı döndü mesajı alırsınız, ama bu bir taktiktir. Bir anda alışlar yoğunlaşır ama asıl satış burada gelir ve böylece boğa tuzağı başarılı olur. Bunun tam tersinde ise piyasa yukarı giderken, belli bir noktada yaşanan konsolidasyon esnasında ‘piyasa buradan dönüyor’ diye bir anda başlayan satışlar gelir ve küçük yatırımcılar mallarını satar ve ayı tuzağına yakalanırlar.

Yatırım Psikolojisi

Bazı yatırımcılar ‘ben boğayım piyasa sonsuza kadar yükselecek, ya da ben bir ayıyım piyasa sonsuza kadar düşecek’ şeklinde düşünürler. Fakat yatırımcılar çıkışlarda genel olarak boğa eğiliminde olurlar, inişlerde de ayı gibi davranırlar. Yatırımcılar, korkulması gereken yerde cesaretle davranır, cesaretlenmesi gereken yerde de korkarlar. İşte o zaman da tuzağa çok kolay düşerler. Piyasaların zirvesi çekici, dipleri korkutucudur. Herkesin piyasanın yukarı gideceğini söylediği ve hisse senedi tavsiye ettiği dönemlerde bir boğa piyasasının sonuna geldiğinin anlaşılması lazım.

Tuzaklardan Kurtulmanın Yolları !

Yatırımcılar ayı ve boğa özelliklerini tamamen davranış psikolojisi ve tecrübeyle kazanırlar. Bu tuzakların hedefi sürü psikolojisi ile hareket eden koyunlar. Koyun, sürekli çarpılanları yani para kaybedenleri anlatan üçüncü bir yatırımcı tipi. Koyunların en belirgin özelliği ise, piyasa nereye gidiyorsa kendilerine bir lider tayin ederek onu takip etmeleri. Teknik analize göre hareket ediyorlar. Teknik analizde trend varsa piyasaya giriliyorlar. Koyunlar her zaman sürünün içinde yer almak istiyorlar. ‘Birileri kaybetmeden, birileri kazanamaz’ mantığı ile bakıldığında, her zaman koyunların olması kaçınılmaz. Özellikle yükseliş döneminde kendisini portföy yöneticisi gibi gören yatırımcılar da koyun tiplemesi içindeler. Ancak bu tür yatırımcıların ortak özelliği, hiçbirinin kendisini koyun olarak görmemesi.

Koyunlar her harekette yer almak istediklerinden en çok kaybedenler de onlar oluyorlar. Boğaların piyasayı hafif yukarı çekmesiyle hareket geçen koyunlar belli bir seviyede ayıların pençesine dayanamazlar. Belli bir seviyeden mallarını satarlar ve daha sonra yukarıdan yükselecek beklentisiyle yeniden alım yaparlar. Ve gönüllü olarak tuzağa yakalanırlar. Burada koyunların yapması gereken, ani hareketlerden kaçınmaları ve trendin dönüp dönmediğini takip etmeleri. Piyasa yükselirken belli bir seviyeden kar realizasyonu yapılmalı. Günlük al satlardan uzaklaşarak orta ve uzun vadeli yatırım yapılmalı. Orta vade altı ay, uzun vade bir yıl.

Çok Kazanan Tilkiler

Borsada bir diğer yatırımcı tiplmesi ise tilki. İnsider ya da manipülasyon ağırlıklı işlem yapanlar ‘tilki’ kategorisinde yer alıyor. Sadece Türk piyasalarında geçerli olan bu terim az sayıda kurnaz yatırımcıyı temsil ediyor. Şirket hakkında asılsız haberler ya da şirket içinden sızdırılan bilgiler doğrultusunda hareket eden yatırımcılar. Genel olarak kendi pozisyonları doğrultusunda piyasaya asılsız haberler yayıyorlar. Bu tür yatırımcılar kısa süre içinde çok büyük paralar kazanabiliyorlar.

Akıllı Para

Akıllı para, ayı, boğa davranışlarının tersine spekülatif hareketlerden kaçınarak sadece temel analizler doğrultusunda yatırım yapan yatırımcıları temsil eder. Herkesin olumsuz olduğu ve bittiği dönemde devreye akıllı para girer. Türk piyasalarına baktığımız zaman akıllı parayı yabancı yatırımcı olarak da değerlendirmek mümkün. Akıllı paranın hiçbir zaman kaygısı bulunmaz. Sağlıklı temel analizler yapılarak şirkete bir değer biçer. Örneğin piyasada 80 milyon dolardan trade edilen bir hissenin değeri analiz sonucunda 250 milyon dolar olarak çıkabilir. Piyasa ne kadar kötü olursa olsun ‘akıllı para’ yavaş yavaş alım yapar. Belli bir noktadan sonra bu tür yatırımlar artmaya başlar ve daha sonra teknik analizciler ve boğalar devreye girmeye başlar. Ve trend yukarı doğru kıpırdanmaya başlar. O dönem toplama dönemi olarak değerlendirilir. Yukarı trend başlayınca yatırımcı sayısı bir anda hızla artmaya başlıyor ve piyasa daha zirveye ulaşmadan akıllı para elindeki malı dağıtmaya başlar.

Bu arada, şirketin değeri 250 milyon dolara ulaşmamış olabilir, ama belli bir seviyeye ulaştıktan sonra hisseden çıkılmaya başlanır. Gazetelerde bile borsanın manşetlere taşındığı dönemde akıllı paracılar maldan çıkmış olurlar. Bu piyasalar bitti, artık yükselmez, borsa çok kaybettiriyor denilen dönemde yavaş yavaş gelmeye başlarlar.

Ayı ve Boğa Tuzağından Kurtulma Taktikleri

Boğa Tuzakları
*Herkesin piyasanın yukarı gideceğini söylediği, herkesin hisse senedi tavsiye ettiği dönemlerde bir boğa piyasasının sonuna geldiğinin anlaşılması lazım. Herkesin olumlu olduğu dönemde mal alacak insan kalmamış demektir. Artık boğa piyasası dönüyordur burada malları satmak gerekir.
*Boğa piyasası yani hızlı yükselişlerin yaşandığı dönemde belli bir seviyeden sonra çıkılması şart. Örneğin endeks 10 binden 16 bin seviyelerine kadar yükseldiyse bu seviyeden çıkıp beklemek gerekir. Belki endeks 20 binlere gidebilir ancak 20 bin seviyelerini beklemek terse dönen piyasada kazanılanların da tamamını götürebilir.
*Uzun süre aşağı bir piyasa küçük bir yukarı hareket yapar ve piyasa buradan yukarı döndü mesajı verir. Genel olarak bakıldığında yatay hareket bitti tekrar yukarı döndü mesajı alınır. Ama bu bir taktiktir. Hareketin devamını beklemeden alışa yönelenler boğaların tuzağına yakalanırlar.

Ayı Tuzakları
*Hızlı yükselişlerin ardından yoğunlaşan satışlarda devreye ayılar giriyor. Yoğun satış baskısıyla piyasayı kontrol altına alan ayılar, hisse senedine ilginin azaldığı ve piyasalarda yılgınlığın başladığı dönemde piyasadan çekiliyorlar. Büyük bir kısmı boğa konumuna geçebilirler. Ama tam piyasalar dip yapmışken hala ısrarla satış yapmak isteyenler kaybeden ayılar olur.
*Endeks belli bir yükseliş sonrası bir yatay hareket başlar bir süre sonra tekrar bir yukarı hareket yaşanabilir. Bu seviyeden mal alanlar boğaların tuzağına yakalanırlar. Ana trendi iyi takip etmek gerekir.
*Bunun tam tersinde ise piyasa yukarı giderken belli bir noktada durgunluk başlar ve piyasa buradan dönüyor diye bir anda satış yaparlar ve küçük yatırımcılar malının satar ve ayı tuzağına yakalanırlar.

Akıllı Para Nasıl Çok Kazanır?
*Akıllı para, ayı, boğa davranışlarının tersine spekülatif hareketlerden kaçınarak sadece temel analizler doğrultusunda yatırım yapan yatırımcıları temsil ediyor.
*Herkesin olumsuz olduğu ve bittiği dönemde devreye akıllı para girer.
*Sağlıklı temel analizler yapılarak şirkete bir değer biçer. Piyasa ne kadar kötü olursa olsun yavaş yavaş alım yapılır.
*Belli bir noktadan sonra bu tür yatırımlar artmaya başlıyor daha sonra teknik analizciler ve boğalar girmeye başlayınca trend yukarı doğru kıpırdanıyor. İşte o dönem toplama dönemi.
*Trend başlayınca yatırımcı sayısı bir anda hızla artmaya başlar, ondan sonra piyasa daha zirveye ulaşmadan akıllı para elindeki malı dağıtır.
*Herkesin borsayı tavsiye ettiği ve herkesin hisse almak için yarıştığı bir dönemde akıllı para maldan çıkmış olur.
*’Bu piyasalar bitti borsa artık yükselmez, borsa çok kaybettiriyor’ denilen dönemde akıllı para tekrar yavaş yavaş gelmeye başlar.
*Genelin düşündükleri ve herkesin düşündüğünden çok mantıklı ve riski düşünerek yapılan hareketler para kazandırır.